Januari 2004

45 Zonder oorlog geen voetbal. Voetbalspel en beschavingsproces
Stijn Geudens

Dertig jaar geleden, op het wereldkampioenschap voetbal in 1974, deed de Nederlandse trainer Rinus Michels de befaamde uitspraak ‘voetbal is oorlog’, waarmee hij bedoelde dat voetbal hard en zonder mededogen gespeeld moet worden. Toen het supportersgeweld de kop opstak, kregen zijn woorden ook nog een tweede betekenis. Niemand denkt er echter aan de uitspraak van Rinus Michels volledig letterlijk te nemen. Een korte verkenningstocht door de geschiedenis van het voetbal doet echter vermoeden dat de scheidingslijn tussen voetbal en oorlog ooit heel dun is geweest en dat er zelfs een wezenlijk verband bestaat tussen beide.


Februari 2004

99 Een profetische vrouw. Dorothee Sölle (1929-2003)
Monique Wolf

Op 27 april 2003 overleed Dorothee Sölle, zij werd drieënzeventig jaar. Sölle werd wel eens de meest bekende en spraakmakende Duitse theologe van de twintigste eeuw genoemd vanwege haar bijzondere interpretatie van theologie en van mystiek. Vrij onbekend zijn echter haar gedichten. Taal was voor Sölle nochtans een belangrijk instrument om te kunnen overbrengen wat haar bezielde.


Maart 2004

195 Morele autoriteit als verbond tussen instituut en authenticiteit
Achterhuis

Waar kunnen we in onze postmoderne samenleving nog autoriteit erkennen die niet meer op vanzelfsprekende wijze in traditionele instituten is belichaamd? Betoogd wordt dat hedendaagse autoriteit altijd verbonden is met een ervaring van authenticiteit. Beide begrippen worden in hun onderlinge relatie afgebakend en uitgediept en aan de hand van – deels persoonlijke – voorbeelden toegelicht. Zelfs in onze sterk door de media bepaalde samenleving blijkt deze op authenticiteit gefundeerde autoriteit stand te kunnen houden.


April 2004

291 Over de navolging van Christus in de eenentwintigste eeuw. Het geestelijk testament van Jef Van Gerwen
Georges De Schrijver

Getekend door een dodelijke ziekte schreef Jef Van Gerwen (1952-2002) zijn geestelijk testament. In Onderweg. Over de navolging van Christus in de 21ste eeuw werkt hij uit wat Christus, in het licht van de traditie, voor hem betekende, en hoe er vier wegen open liggen voor een navolging van Christus: de ethische weg, de mystieke weg, de weg van de scheppende kunst, en de weg van een bewuste omgang met de dood.


Mei 2004

402 De man in duplo
Paul Pelckmans

Vier jaar na zijn Nobelprijs bewijst de intussen tachtigjarige Portugese auteur José Saramago dat het schijnbaar aftandse dubbelgangermotief, dat op het eerste gezicht bij een verouderd soort Romantiek hoort, nog steeds goed blijft voor onverwachte variaties. De man in duplo speelt zich af in de grootstad, waar de identieke ander zich niet opdringt, maar integendeel moet gezocht worden. De nefaste gevolgen die de confrontatie met het alter ego er eens te meer teweegbrengt, blijken rechtstreeks voort te vloeien uit een typische, maar zelden als zodanig onderkende obsessionele wensdroom.


Juni 2004

499 'Over de brug der zuchten de eeuwigheid in'. Søren Kierkegaard en de melancholie
Karl Verstrynge


Juli-Augustus 2004

579 Lezen in de kampen. Over Primo Levi en Nico Rost
Luc Rasson

Volgens sommige gedeporteerden bestonden er bibliotheken in een aantal nazi-kampen. De Nederlandse communist Nico Rost houdt in Dachau een dagboek bij waarin hij verslag uitbrengt over zijn lectuur van onder meer Goethe, Stendhal en Racine. En Primo Levi, die Auschwitz overleefde, heeft het over Dante in een bekend hoofdstuk van Is dit een mens. Speelden lectuur en cultuur een rol in de kampen? Was de literaire en filosofische bagage van de gedeporteerden een overlevingsfactor?


September 2004

675 Heimwee naar de volksziel. De vroege ontvangst van Gogol in Nederland
Cees Willemsen

De belangstelling voor Gogol en ‘de Russen’ evolueerde in Nederland van een ietwat neerbuigende, paternalistische waardering in het begin van de negentiende eeuw tot adoratie op het eind. Deze wisselende appreciatie weerspiegelde de veranderende houding tegenover de eigen cultuur, van overwegend positief tot opvallend negatief, die alles te maken lijkt te hebben met het moderniseringsproces dat na 1870 op gang kwam. Het is tegen deze achtergrond dat critici in hun positieve waardering van wat altijd begrepen werd als ‘het totaal andere’ – Gogols volksziel –, uitdrukking gaven aan hun heimwee naar wat in de eigen cultuur verloren was gegaan.


Oktober 2004

782 Hoe onoplosbaar is het tekort aan organen? Over het transplantatiedebat in de Verenigde Staten
Walter Van Reusel

De transplantatiegeneeskunde heeft tijdens de laatste decennia medisch-technisch een grote vooruitgang gemaakt. Het grote probleem is evenwel het (toenemend) tekort aan organen. Daarom gaat men in de Verenigde Staten, naast organen van hersendoden, die van hartdoden en van levende – zelfs genetisch niet-verwante – donoren overplanten. Ethisch gesproken blijven dezelfde, oude vragen gelden: wanneer is iemand dood? Wat is een correcte toestemmingsprocedure? Wat is een rechtvaardige verdeling van de schaarse organen? Deze bijdrage schetst een stand van zaken van het debat in de Verenigde Staten en trekt parallellen met Europa.


November 2004

878 'Mijn pen kunnen ze me niet ontnemen'. Leven en werk van Raden Ajeng Kartini (1879-1904)
Patrick Vanden Berghe

Honderd jaar geleden stierf R.A. Kartini. Haar leven lang had deze Javaanse geijverd voor de ontwikkeling van de inlandse vrouw in Nederlands-Indië. Ze kon daarvoor rekenen op de steun van enkele Nederlandse zielsverwanten. Kartini werd geboren als de tweede dochter van de regent van Jepara. Ondanks zijn progressieve houding heersten er in huis traditionele normen; Kartini’s verlangen om verder te studeren bleef vruchteloos. Ze schreef over het lot van vrouwen in Indonesië en het belang van educatie. Na haar dood – ze stierf reeds op vijfentwintigjarige leeftijd – werden haar brieven gepubliceerd.


December 2004

978 Een nieuwe Tocqueville? De wereld van de democratie volgens Fareed Zakaria
Maurice Adams

Aan het firmament van het politiek-filosofische debat in de Verenigde Staten fonkelt een nieuwe ster: Fareed Zakaria. Onlangs schreef hij een inspirerend boek over het functioneren van de hedendaagse democratie. Volgens Zakaria geldt voor steeds meer landen dat de democratie weliswaar bloeit, maar dat de vrijheid verkommert. Daarom pleit hij ervoor de begrippen democratie en vrijheid van elkaar los te koppelen. In het verlengde daarvan houdt Zakaria ook een pleidooi vóór een herwaardering van het middenveld, en tegen een teveel aan directe democratie.


© S T R E V E N