Januari 2006

11 Waarom Homerus en Vergilius lezen? Over de klassieke canon
Vincent Hunink

De ‘klassieke canon’ wordt, als alle canons, zowel verguisd als opgehemeld. Het lijkt nuttig minstens uit te gaan van het feitelijke bestaan van zo’n canon, van haar werking in het culturele leven, en van haar legitimatie van de bestudering ervan. De grote teksten hebben veel te bieden. Bewondering is niet verplicht, maar men moet er wel kennis van nemen. Juist daardoor kan er ook aandacht komen voor niet-canonieke auteurs.


Februari 2006

111 'Shoot to kill'. De normalisering van de noodtoestand in de hedendaagse politiek
Ignaas Devisch

Sinds enige tijd is een nieuw politiek adagium in opgang: ‘shoot to kill’. Niet het feit dat iemand iets strafbaars heeft gedaan, maar wel dat hij eventueel iets had kunnen doen, is de basis geworden om mensen te arresteren of bij verzet desnoods in koelen bloede neer te kogelen. Het meest ophefmakende voorbeeld is dat van de moord op een Braziliaan in de Londense metro vorige zomer. In een korte reflectie wordt nagegaan wat de politieke consequenties hiervan kunnen zijn.


Maart 2006

195 Drie begrafenissen en een trouwfeest. José Saramago en de postmoderniteit
Ludo Abicht

De Portugese romancier en Nobelprijswinnaar José Saramago heeft in een serie van vier boeken een indringend beeld geschetst van onze huidige samenleving. De algemene ontreddering uit De stad der blinden wordt in de daarop volgende roman Alle namen aangevuld door een nauwelijks overdreven beschrijving van de bureaucratische drang, letterlijk alle levenden en doden te registreren. In Het schijnbestaan wordt duidelijk, dat we vandaag nog steeds de gevangenen zijn in de grot van Plato, terwijl in De stad der zienden ten slotte de slaagkansen van een revolte tegen de heersende onmenselijkheid met de nodige nuances en zelfrelativeringen worden verkend.


April 2006

352 'De bevrijde Don Quichot'. De Ridder zonder Vrees of Blaam in het land van de Sovjets
Emmanuel Waegemans

In 1923 verscheen in Rusland De bevrijde Don Quichot. In het toneelstuk bevrijdt de ridder drie revolutionairen, maar belandt zelf in de gevangenis. Als de volksopstand echt uitbreekt, is Don Quichot de ‘contra’ en wordt verbannen naar het buitenland. De auteur heeft dit gegeven gebruikt om er actuele problemen in te verwerken: de wankele situatie van de jonge sovjetrepubliek, die ongewenste idealisten niet kon gebruiken.


Mei 2006

441 Tussen Balkan en Europese Unie. Slovenië vijftien jaar onafhankelijk
Robert Stallaerts

Vijftien jaar geleden riep Slovenië zijn onafhankelijkheid uit. In de loop van de geschiedenis had het nooit een eigen staat kunnen uitbouwen. Dat het uiteindelijk toch tot onafhankelijkheid evolueerde kan vooral worden verklaard door de eigen taal en cultuur die door de eeuwen heen werden bewaard. Twee jaar geleden werd het land opgenomen in de Europese Unie. De politieke evolutie van de laatste jaren, de sociaal-economische spanningen, de demografische problemen en het harde minderhedenbeleid roepen evenwel de vraag op of Slovenië zich wel echt heeft losgemaakt van zijn Balkanverleden.


Juni 2006

550 Jezuïeten in de exacte wetenschappen: een vruchtbare combinatie
Wil Derkse


Juli-Augustus 2006

579 De joden van de Lage Landen. Zeven dubbelzinnigheden en paradoxen
Ludo Abicht

Wanneer je de geschiedenis bestudeert van de joden in de West-Europese diaspora, en specifiek in de Lage Landen, stuit je op een aantal ‘contradicties en dubbelzinnigheden’, waarvan er in dit artikel zeven belicht worden: het conventionele cliché over de jodenhaat van de katholieke kerk, de rol van de joden in de middeleeuwse economie, de spanning tussen Portugese en Oost-Europese joden tijdens de Gouden Eeuw, het conflict rond de emancipatie in 1796 en, vooral, het feit dat het exemplarisch geïntegreerde Nederlandse jodendom zowat het ergste van alle West-Europese gemeenschappen door de shoah getroffen werd.


September 2006

686 Het pausdom en de erfenis van Darius de Grote
Stijn Geudens

Vijfhonderd jaar geleden legde paus Julius II de eerste steen van de nieuwe Sint-Pietersbasiliek in Rome, hét symbool van de kerkelijke centralisering. De machtspolitiek van Julius II werd in zijn tijd reeds zwaar op de korrel genomen, onder meer door Erasmus. Ook vandaag stellen critici vragen bij de autoritaire uitoefening van het pausambt en het gebrek aan democratie in de katholieke kerk. Meestal verwijst men daarbij naar het vorstelijk absolutisme uit de Nieuwe Tijd of naar de middeleeuwse kerk. Maar we kunnen nog heel wat verder teruggaan in de tijd. Het lijkt nuttig bepaalde feiten nog eens op een rij te zetten en de kwestie in perspectief te plaatsen.


Oktober 2006

812 Onaantastbaar binnen liefdes hecht domein. Overwegingen bij de poëzie van Ida Gerhardt (1905-1997)
Wam de Moor

In het aprilnummer heeft de auteur aan de hand van persoonlijke gegevens en brieven laten zien dat de moeilijke omgang van de dichteres Ida Gerhardt (1905-1997) met een van haar bewonderaars haar grond had: in de afwijzing van haar persoon en dichterschap door haar eigen familie. In dit vervolg geeft hij aan in welke mate Gerhardts poëzie beïnvloed werd door de liefde van haar levensgezellin Marie van der Zeyde, en door haar bewondering voor de poëzie van Leopold en Nijhoff.


November 2006

867 Echte oorlogsverhalen? De Eerste Wereldoorlog bij Barbusse en Dorgelès
Wouter van Raamsdonk

De oorlogsromans van Henri Barbusse en Roland Dorgelès, gebaseerd op hun ervaringen aan het westelijk front tijdens de Eerste Wereldoorlog, worden tot vandaag uitgegeven, vertaald, én gelezen. Ze hebben tot op grote hoogte het beeld van de Grote Oorlog in de Franstalige literatuur bepaald. Barbusse en Dorgelès werd wel verweten dat zij de oorlog te veel hebben gefictionaliseerd. De vraag in hoeverre juist literaire middelen het mogelijk maken de werkelijkheid van de oorlog te benaderen, vormt het onderwerp van dit essay.


December 2006

963 Zoektocht naar een verloren vriend. Of waarom Macabeo Aguilar niet vermist is
Mario Coolen

Volgens de Waarheidscommissie van de Verenigde Naties verdwenen er in de periode van de vuile oorlog in Guatemala naar schatting vijftigduizend personen. Recent onderzoek doet vermoeden dat het werkelijke aantal slachtoffers wel eens twee- of driemaal zo hoog zou kunnen zijn. Mario Coolen vertelt waarom de naam van zijn verdwenen vriend Macabeo Aguilar niet in de officiële statistieken werd opgenomen.


© S T R E V E N