Januari 1998

3 Intellectuelen in de politiek. Honderd jaar na 'J'Accuse...!'
Marc Hooghe

Honderd jaar geleden verscheen het pamflet 'J'Accuse...!' van Emile Zola. De publicatie zorgde niet alleen voor een omwenteling in de zaak-Dreyfus, maar is ook het typevoorbeeld geworden voor elk literair engagement. Pierre Bourdieu ziet deze tekst dan ook als een soort onafhankelijkheidsverklaring van het literaire veld. Maar een pamflet als 'J'Accuse...!' was enkel mogelijk dankzij de vervlechting van literatuur en journalistiek; een vervlechting die nu compleet verdwenen lijkt.


Februari 1998

99 De ruimte van de verbeelding vergroten. Gesprek met Paul Ricoeur
Ger Groot

Hoe kan de mens een ethisch wezen zijn? Op zoek naar een antwoord op die vraag, heeft de Franse filosoof Paul Ricoeur zich verdiept in de psychoanalyse, het structuralisme, de literatuur, het politieke denken. Zijn beschouwingen over goed en kwaad, symbolen en mythen, tijdelijkheid en levensverhaal, leiden hem telkens opnieuw terug naar de vraag: Wie ben ik als mens?


Maart 1998

230 Saddam Hoessein wint op punten
Erik Faucompret

Na de golfoorlog hoopten de Verenigde Staten dat een economisch embargo zou leiden tot de verdwijning van Saddam Hoessein. Maar de Iraakse dictator zit steviger in het zadel dan ooit. Om verschillende redenen: de zwakke binnenlandse oppositie, meningsverschillen binnen de coalitie, en de versoepeling van het embargo. Het huidige internationaal systeem vermag weinig tegen een regime dat binnenlandse steun geniet en over een strategische grondstof beschikt.


April 1998

335 Toevallig engagement. Over de romans van Paul Auster
Paul Pelckmans

De romans van Paul Auster brengen een op het eerste gezicht herkenbaar mengsel van postmoderne pastiche en gesofistikeerd narcisme. Ze krijgen een bijzonder accent doordat de auteur geregeld probeert die modieuze uitgangspunten te combineren met een geëngageerde houding tegenover de eigentijdse Amerikaanse werkelijkheid. Wie het hele oeuvre doorleest, vraagt zich af of die combinatie überhaupt haalbaar is.


Mei 1998

432 Franz Kafka, Praag en de bureaucratie
Ludo Abicht

Franz Kafka is nooit aan de merkwaardige Praagse ecotoop kunnen ontsnappen. Wie het oude Praag bezoekt, krijgt de indruk dat hij in een van zijn verhalen rondloopt. Zijn oeuvre biedt een van de meest overtuigende beschrijvingen van de moderne bureaucratisering. Ook de belangstelling van de auteur voor de joodse cultuur, o.a. de oude traditie van de Troonmystiek, heeft zijn werk beïnvloed.


Juni 1998

511 De aangekondige dood van het Belgisch voetbal
Stefan Késenne

In 1995 heeft het Bosman-arrest van het Europese Hof de voetbalclubs gedwongen het bestaande transfersysteem op te geven. Meteen werd gevreesd voor de toekomst van het professionele voetbal in België. Maar als het Belgische voetbal met moeilijkheden te kampen heeft, ligt dat grotendeels aan het amateuristische beleid van de voetbalbond en clubs.


Juli-Augustus 1998

579 Het alziend oog
Cornelis Verhoeven

Het besef dat het alziend oog alles kon zien, ook het onooglijke, de geheime gedachten en begeerten, heeft op een hele generatie zwaar gewogen. Ze is er nooit helemaal van losgekomen. Was die benauwende Godsvoorstelling echt nodig? Het oog dat alles zag, was er misschien meer om te waken over ons welzijn dan om ons op zonden te betrappen. Betekent het alziend oog de wakkerheid van al wat is? Is het een symbool van een wakend bewustzijn zonder grenzen?


September 1998

731 Voorbij én nabij. Schaamte in de jaren negentig
Hessel Zondag

Doorgaans meent men dat mensen tegenwoordig 'de schaamte voorbij' zijn. Is dit wel het geval? Er zijn goede redenen om aan te nemen dat men vandaag de dag kwetsbaarder is voor schaamte dan op het eerste gezicht lijkt. Een van deze redenen is het toegenomen individualisme. Echter, een aantal misverstanden over schaamte, zoals de veronderstelling dat schaamte en schaamteloosheid elkaar uitsluiten, ontnemen het inzicht in het belang van deze emotie.


Oktober 1998

771 Rechtvaardigheid is nog geen humaniteit. Gesprek met Mgr. Muskens
Guido Vanheeswijck & Johan Vanhoutte

'Mijn uitspraak over dat broodje - dat arme mensen een brood mogen wegpakken - kwam op de televisie. De media maakten daarvan dat ze mochten stelen. Dat heb ik nooit gezegd. Ik wou slechts aangeven dat eigendom altijd een sociale dimensie heeft en dus relatief is. Als structuren zo zijn dat er te veel naar één kant gaat en te weinig naar de andere, zijn ze fout. De rijken stelen dan via de wet, de structuren, de organisaties.'


November 1998

908 Videokunst als geestelijke oefening: Bill Viola
Jan Koenot

Bill Viola beheerst alle trucjes van de geavanceerde digitale beeldtechnologie. Daarmee maakt hij echter geen spectaculaire videokunst. Vertraging, verstilling en verinnerlijking, dat willen zijn installaties bewerken. Bij mystieke auteurs van Oost en West heeft Viola teksten gevonden die licht verschaffen in het artistieke scheppingsproces zoals hij dat zelf beleeft. De overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum van Amsterdam is een unieke gelegenheid om zijn belangrijkste werken bij elkaar te zien.


December 1998

973 Het spiritueel humanisme van Luc Ferry
Guido Vanheeswijck

Volgens Luc Ferry heeft de moderne westerse cultuur niet alleen het goddelijke vermenselijkt, maar ook het menselijke vergoddelijkt. De Franse filosoof bewandelt met zijn 'transcendentaal humanisme' een middenweg tussen het christelijke en het atheïstische humanisme. 'Als de mensen niet in zekere zin goden waren, zouden ze ook geen mensen zijn', lees je in De god-mens of de zin van het leven, een boeiend boek, dat ook de nodige vragen achterlaat.


© S T R E V E N