Streven Tijdschrift

De zoektocht naar wetenschappelijke waarheid van Maurice Godelier   De wereldwijd bekende antropoloog Maurice Godelier – tevens filosoof, socioloog en historicus – steunt in zijn Au fondement des sociétés humai­nes[1] (Inle­i­ding en Conclusie) op zijn antropologische ervaring om – in deze heilloze postmoderne tijd – een stevig pleidooi te houden voor rationele (wetenschappelijke) kennis. Het is misschien geen toeval dat de antropoloog Godelier voor rationaliteit opkomt. Is de antropologie niet bij uitstek de wetenschap waar verdeeldheid, tegenstrijdigheid, onbegrip, heersen en waar (postmoderne) irrationaliteit troef is? Als zijn pleidooi voor rationaliteit overtuigend is, is dat voor alle menswetenschappen een opsteker. Waar...

Op 24 september 2026 zal in de Amerikaanse stad St. Louis een van de meest opmerkelijke zaligverklaringen plaatsvinden van de recente kerkgeschiedenis. Na een relatief korte procedure zal Mgr. Fulton Sheen (1895 – 1979), de voormalige bisschop van Rochester (bij New York), als zalige erkend worden omwille van zijn consequente en voorbeeldige uitoefening van de Christelijke deugden. Dat laatste is de gangbare formulering voor iemand die niet als martelaar de weg naar canonisering inzet. Het opmerkelijke van deze zaligverklaring bestaat erin dat Fulton Sheen geen zalige is in de klassieke – en mogelijk wat romantische – betekenis van het woord...

In een toespraak op donderdag 16 april 2026 in Kameroen veroordeelde paus Leo XIV wereldleiders die zich op godsdienst beroepen om geweld te rechtvaardigen. ‘Wee degenen die godsdienst en de naam van God zelf gebruiken voor hun eigen militaire, economische en politieke gewin, daarmee wat heilig is meeslepend in duisternis en vuil’. Op woensdag 15 april 2026 had de zittende president van de Verenigde Staten een afbeelding op zijn Truth Social platform geplaatst, waarop hijzelf door Jezus werd omhelsd tegen de achtergrond van een Amerikaanse vlag, dagen nadat felle kritiek van aanhangers – onder wie velen van godsdienstig rechts –...

Dort, wo man Bücher verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen. Heinrich Heine.   Dit jaar is het honderd jaar geleden dat in Duitsland de Gesetz zur Bewahrung der Jugend vor Schund- und Schmutzschriften (Wet ter Bescherming van de Jeugd voor Smerige en Pulpliteratuur) werd aangenomen. Honderd jaar geleden – inderdaad, ten tijde van de Republiek van Weimar (1918-1933). Over de Republiek van Weimar wordt tegenwoordig overwegend positief gedacht: een democratisch intermezzo tussen het autoritaire Duitse keizerrijk en de dictatuur van het nationaalsocialisme. Een periode van ware culturele bloei ook. Bekende Amerikaanse historici als Peter Gay en Walter Laqueur schreven...

Het vergt noch veel oorspronkelijkheid noch veel inzicht om de wereld van de jaren ’90 tegenover de wereld van vandaag te zetten. Zij verschillen dramatisch in termen van de verdeling van economische macht tussen landen, en in termen van ongelijkheid binnen landen. Maar zij verschillen ook in de heersende geest, ten minste in de Westerse wereld. Misschien kan men beginnen met de karakterisering door Tocqueville van een vergelijkbare tijd in het Frankrijk van de jaren 1830: De bijzondere inzichten van de middenklasse werden de algemene beginselen van de regering; zij overheersten de buitenlandse politiek evenzeer als de binnenlandse aangelegenheden: het...

Verschillende mensen, onder wie veel nieuwe lezers van deze bijdragen, hebben me gevraagd de verhouding tussen geloof en godsdienst uit te leggen. Ik heb het daar al eerder over gehad, maar enkele nieuwe elementen en suggesties toegevoegd. Geloof is een ervaring: in de geloofservaring ervaren mensen het Goddelijke, vaak met verschillende namen beschreven: God, Schepper, Vader, Moeder, Allah, de Grond van het Bestaan, enzovoorts. Om open te staan voor de geloofservaring hebben we rust nodig, en tijd voor reflectie. Vaak hebben we het zo druk dat we eenvoudig vergeten onszelf te zijn. Dezer dagen vinden de woorden van Karl Rahner...