Streven Tijdschrift

In een toespraak op donderdag 16 april 2026 in Kameroen veroordeelde paus Leo XIV wereldleiders die zich op godsdienst beroepen om geweld te rechtvaardigen. ‘Wee degenen die godsdienst en de naam van God zelf gebruiken voor hun eigen militaire, economische en politieke gewin, daarmee wat heilig is meeslepend in duisternis en vuil’. Op woensdag 15 april 2026 had de zittende president van de Verenigde Staten een afbeelding op zijn Truth Social platform geplaatst, waarop hijzelf door Jezus werd omhelsd tegen de achtergrond van een Amerikaanse vlag, dagen nadat felle kritiek van aanhangers – onder wie velen van godsdienstig rechts –...

Dort, wo man Bücher verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen. Heinrich Heine.   Dit jaar is het honderd jaar geleden dat in Duitsland de Gesetz zur Bewahrung der Jugend vor Schund- und Schmutzschriften (Wet ter Bescherming van de Jeugd voor Smerige en Pulpliteratuur) werd aangenomen. Honderd jaar geleden – inderdaad, ten tijde van de Republiek van Weimar (1918-1933). Over de Republiek van Weimar wordt tegenwoordig overwegend positief gedacht: een democratisch intermezzo tussen het autoritaire Duitse keizerrijk en de dictatuur van het nationaalsocialisme. Een periode van ware culturele bloei ook. Bekende Amerikaanse historici als Peter Gay en Walter Laqueur schreven...

Het vergt noch veel oorspronkelijkheid noch veel inzicht om de wereld van de jaren ’90 tegenover de wereld van vandaag te zetten. Zij verschillen dramatisch in termen van de verdeling van economische macht tussen landen, en in termen van ongelijkheid binnen landen. Maar zij verschillen ook in de heersende geest, ten minste in de Westerse wereld. Misschien kan men beginnen met de karakterisering door Tocqueville van een vergelijkbare tijd in het Frankrijk van de jaren 1830: De bijzondere inzichten van de middenklasse werden de algemene beginselen van de regering; zij overheersten de buitenlandse politiek evenzeer als de binnenlandse aangelegenheden: het...

Verschillende mensen, onder wie veel nieuwe lezers van deze bijdragen, hebben me gevraagd de verhouding tussen geloof en godsdienst uit te leggen. Ik heb het daar al eerder over gehad, maar enkele nieuwe elementen en suggesties toegevoegd. Geloof is een ervaring: in de geloofservaring ervaren mensen het Goddelijke, vaak met verschillende namen beschreven: God, Schepper, Vader, Moeder, Allah, de Grond van het Bestaan, enzovoorts. Om open te staan voor de geloofservaring hebben we rust nodig, en tijd voor reflectie. Vaak hebben we het zo druk dat we eenvoudig vergeten onszelf te zijn. Dezer dagen vinden de woorden van Karl Rahner...

Wie de naam van Antoine de Saint-Exupéry hoort, denkt onwillekeurig aan Le Petit Prince, het boek dat hij in 1943 schreef. Daarin ontmoet de verteller, die net als de auteur piloot is, na een noodlanding in de Sahara een jongetje: de kleine prins. Dit fantasierijke prinsje vertelt hem allerlei verhalen waarin kritiek doorklinkt op de manier waarop volwassenen doorgaans naar mensen en dingen kijken. Zij hebben vooral oog voor de oppervlakkige buitenkant, terwijl het wezenlijke, wat zich aan de binnenkant bevindt, aan hun aandacht ontsnapt. Saint-Exupéry schreef echter veel meer dan dit kinderboekje voor volwassenen. Bekend zijn ook de zogenaamde...

Jan Geurt Gaarlandt (*1946) werd na een studie theologie, met Nederlands als bijvak, geen dominee zoals aanvankelijk de bedoeling was, maar kwam uiteindelijk terecht in de uitgeverswereld. Daarin maakte hij furore als degene die het belang van de dagboeken van de Nederlandse schrijfster Etty Hillesum (1914-1943) inzag en een bloemlezing uit haar aantekeningen bezorgde, inleidde en uitgaf onder de titel Het verstoorde leven (1981). Deze publicatie was een overdonderend succes: het boek werd bijzonder goed verkocht, in achttien talen vertaald, en vormde het begin van een ware hausse aan publicaties van, en vooral ook over Hillesum. Sindsdien is in binnen-...