Streven Tijdschrift

Farah Focquaert[1] stelt in een militant boek dat het leven beter zou worden als we afstappen van de idee van de vrije wil. Zij pleit voor een vrije wil-scepticisme, want determinisme gaat haar net te ver. Zij wil immers geen afstand doen van morele plichten en vooral niet van verantwoordelijkheid. Ze wil alleen niet dat mensen nog langer met schuld worden overladen voor wat ze in het verleden hebben gedaan. Ze wil gewoon dat gedrag in de toekomst beter wordt en wil dat bijvoorbeeld graag vertaald zien in het strafrecht. Hoewel haar boek veel waardevolle inzichten bevat, lukt het haar...

Mensen die mij volgen weten dat ik een groot bewonderaar ben van de Sovjet-historici Roy en Zhores Medvedev, en de meeste van hun boeken heb gelezen. (Ik heb eerder al uitgelegd waarom ik hun boeken heel verhelderend vind, ook al moesten zij tot laat in de jaren 1980 werken in isolement, in ballingschap en dus met heel beperkte toegang tot archieven). De laatste twee jaar heb ik twee boeken van Roy Medvedev gelezen over wat hij de ‘onbekende Stalin’ noemt, en een ander dat bekende dissidenten beschrijft (ideologisch en als persoon), van wie uiteraard de meest befaamde Solzjenitsyn en Sacharov...

Maria Magdalena en de bruid uit het Hooglied   Hooglied 3: 1-4 1. ’s Nachts op mijn bed zocht ik mijn zielsbeminde. Ik zocht hem, maar ik vond hem niet. 2. “Ik zal opstaan, rondgaan in de stad, op straten en pleinen, en mijn zielsbeminde zoeken.” Ik zocht hem, maar ik vond hem niet. 3. De wachters die in de stad hun ronde deden, vonden mij “Hebben jullie mijn zielsbeminde gezien?” 4. Nauwelijks was ik hen voorbijgegaan, of daar vond ik mijn zielsbeminde. Ik greep hem vast, en laat hem niet meer los tot ik hem gebracht heb in het...

De Franse historicus Guillaume Cuchet (°1973) is bij het (relatief) grote publiek vooral bekend door twee veelbesproken essays over de spectaculaire terugval van de Franse geloofspraktijk (doopsel, zondagsmis, kerkelijke huwelijken en begrafenissen) sinds Vaticanum II en de diverse pogingen die te counteren en/of het zo ontstane vacuüm op een vernieuw(en)de manier in te vullen. Het is, denk ik, minder bekend dat hij voordien al tekende voor een reeks werken van meer academische snit, die veeleer inzoomen op de Franse negentiende eeuw en ook daar vooral ingaan op diverse religieuze geplogenheden. Zijn recente La religion des morts is, gezien de leeftijd...

In een interview met Ross Douthat in juni 2025,[1] raakt Peter Thiel, de beruchte ‘stichter’-filosoof over wie Guido Vanheeswijck vorig jaar een bijzonder verhelderend drieluik schreef,[2] aan een zeer fundamentele dynamiek inzake zogenaamd ‘ontwikkelingspessimisme’. Volgens Thiel zit onze wereld gevangen in een haast manicheïsche strijd tussen ‘versnelling’ en ‘stagnatie’. In de periode van grofweg 1750 tot 1970 zagen we, voornamelijk in Europa en in Amerika, enorme technologische vooruitgang. Zoals Thiel stelt: ‘We waren onverbiddelijk aan het versnellen: de schepen werden sneller, de spoorwegen werden sneller, de auto’s werden sneller, de vliegtuigen werden sneller. Dat culmineert in de Concorde en de...

Juist nu het wereldnieuws wordt beheerst door twee grootschalige oorlogen – tussen Rusland en Oekraïne, respectievelijk tussen Israël en de Verenigde Staten enerzijds en Iran anderzijds – is het leerzaam de autobiografie van de Engelse filosoof, historicus en archeoloog R.G. Collingwood (1889-1943) te herlezen. In dit boek, eenvoudig getiteld An Autobiography (1939), gaat hij onder veel meer in op het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Hij beschrijft deze oorlog sarcastisch als een ongekende triomf voor de natuurwetenschappen. Bacon had beloofd dat kennis macht zou zijn, en macht was zij: de macht de lichamen en geesten van mensen sneller te vernietigen...