Over Rode Zomer van Frouke Arns
De Nederlandse schrijfster Frouke Arns debuteerde in 2013 als dichter met de bundel Mensen die je misschien kent. Van 2015 tot 2017 was Arns stadsdichter van Nijmegen, als zesde in deze functie; de gedichten die ze in die hoedanigheid schreef zijn bijeengebracht in Eigen terrein (2017). Na haar vooralsnog laatste dichtbundel, De camembertmethode (2018), publiceerde Arns voornamelijk proza, maar onder meer nog wel het in opdracht van de Stichting Stolpersteine Nijmegen geschreven, indringende gedicht ‘Razzia, november 1942’,[1] dat sinds december 2022 als Literair Baken in de openbare ruimte vlakbij het station van Nijmegen valt te lezen. Haar eerste roman De gelijktijdigheid der dingen verscheen in 2021, daarna volgde in 2024 met Vonkie haar tweede. Zowel haar dichtbundels als haar prozawerk werden overwegend welwillend ontvangen door de literaire kritiek, maar de doorbraak naar een groot publiek bleef voor deze schrijfster tot nog toe uit.
Onlangs verscheen haar als roman gepresenteerde boek Rode Zomer, dat bestaat uit twee onderling samenhangende verhalen. Het eerste draait om de herinneringen van de ik-verteller aan de zomer van 2006, die zij als elfjarige doorbracht in een Italiaans zomerhuis, onder de hoede van een jonge Italiaanse vrouw die als oppas was ingehuurd door haar vader. De vader wordt steeds aangeduid als ‘vader-die-mijn-vader-niet-is’ – hij is kennelijk de partner van haar moeder, niet haar natuurlijke vader. Hij laat haar achter met de oppas omdat hij op zakenreis gaat; de moeder is vrijwel de hele vakantie afwezig. De herinneringen aan die zomer worden in gang gezet als de ik-figuur de rouwbrief van haar vroegere oppas ontvangt: ‘Die ochtend waarop ik de envelop met haar rouwkaart kreeg, enkele weken geleden nu, was het alsof het vangnet van de herinnering aan land werd getrokken en werd uitgeschud. En ik zag al die spartelende herinneringen, sommige halfdood, happend naar adem, andere vreemd genoeg barstensvol leven, klaar om me naar de keel te grijpen.’ (blz. 17). Zij herinnert zich die zomer als rood van kleur:
Als ik terugdenk aan die zomer denk ik aan rood. Aan de grote kelken van de hibiscusstruiken rond het zwembad, de knisperende bougainvilles, moeders Vespa, mijn rode badpak. Aan de watermeloen die we aten, haar vuurrode nagels en mond, het fluweel waarop het medaillon lag, de ondergaande zon die de heuvels in lichterlaaie zette, het eerste glas rode wijn dat ik dronk.
Aan mijn vrouwenbloed. (blz. 17)
Daaraan zou kunnen worden toegevoegd: de rode kaart die de beroemde Franse middenvelder Zinédine Zidane kreeg in de finale van de wereldkampioenschappen voetbal, nadat hij de Italiaanse verdediger Marco Materazzi een kopstoot had gegeven. Italië won daarna de finale, aanleiding tot een uitzinnig dorpsfeest waarop de elfjarige haar eerste glas rode wijn drinkt.
In deze eerste vertelling slaagt de auteur er prachtig in, de sfeer van een hete, lome en goeddeels onbezorgde Italiaanse zomer op te roepen. De grote kracht van dit verhaal is de beeldende en suggestieve stijl van schrijven: er wordt veel verteld vanuit het perspectief van een elfjarige, die om zich heen van alles ziet gebeuren maar het nog niet helemaal weet te duiden – en de schrijfster laat het aan de lezer, zich in te denken wat die gebeurtenissen nu eigenlijk inhielden. Het medaillon dat in het aangehaalde citaat wordt genoemd, vormt de schakel tussen beide vertellingen. De oppas en het kind vinden het als zij de middag voordat ‘s avonds de voetbalfinale is, gaan zwemmen in een meertje in de buurt van het zomerhuis; het bevat twee foto’s: een van een jonge vrouw met een hond aan haar voeten, en een van haar sterk op haar lijkende dochtertje.
De tweede vertelling brengt de lezer naar de dag waarop deze foto’s zijn gemaakt, bijna een eeuw eerder, en met name naar het leven van de fotograaf, die worstelt met zijn recente traumatische ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog. Hij staat op het punt Italië te verlaten, om zich met zijn zwangere echtgenote te voegen bij zijn ouders die enige tijd eerder zijn geëmigreerd naar de Verenigde Staten, zoals zoveel Italiaanse gezinnen in die jaren op zoek naar een beter leven in de Nieuwe Wereld, weg van de naoorlogse armoede en het opkomende fascisme. Hij moet zijn ouders nog laten weten dat hij inmiddels is getrouwd en neemt zich voor hen nog die dag te schrijven, een voornemen dat hij almaar voor zich uit heeft geschoven. Maar eerst moet hij, in opdracht, kilometers ver weg, de portretfoto’s gaan maken. Ook in deze vertelling schrijft Arns beeldend en suggestief, en laat veel over aan de verbeelding van de lezer. De wijze waarop zij de eerste ontmoeting en onmiddellijke verliefdheid tussen de fotograaf en zijn latere vrouw beschrijft is even meeslepend als overtuigend.
Niet alleen inhoudelijk, maar ook door terugkerende beelden en motieven betrekt de schrijfster beide vertellingen op elkaar. Enkele voorbeelden, geen uitputtende opsomming: de elfjarige kijkt vol bewonderende liefde naar haar slapende oppas, de fotograaf op dezelfde wijze naar zijn slapende echtgenote van wie hij snel – voor zover ‘snel’ toentertijd technisch mogelijk was – een foto neemt. De elfjarige spreekt over haar ‘vader-die-mijn-vader-niet-is’, zoals de fotograaf niet de natuurlijke vader is van het kind dat zijn vrouw verwacht. In beide vertellingen is het een argeloze handeling van een kind die ingrijpende gebeurtenissen in gang zet. In de eerste is dat het stelen van het gevonden medaillon door de elfjarige, dat zij tijdens het feest na de gewonnen finale onopgemerkt in de dorpsfontein gooit met de wens dat haar moeder terugkomt; in de tweede een onbedoeld confronterende vraag die het te portretteren meisje de fotograaf stelt. In beide verhalen is bloed de aankondiging van een ingrijpende verandering in het leven van de centrale figuur: het eerste menstruatiebloed in het leven van de elfjarige, een heftige bloedneus in het leven van de fotograaf. En, ten slotte, in beide verhalen speelt seksueel geweld tegen een vrouw, dat overigens meer wordt gesuggereerd dan uitdrukkelijk beschreven, een belangrijke rol. Het knappe is, dat het terugkeren van deze beelden en motieven nergens gekunsteld aandoet, maar volstrekt past binnen de afzonderlijke vertellingen.
Dit alles maakt Rode Zomer tot een prachtig geschreven boek over de rol van herinneringen in een mensenleven – herinneringen die niet naar believen kunnen worden opgeroepen of weggedrukt, maar zich eigenmachtig aandienen en soms zelfs overweldigend opdringen. Hopelijk brengt Rode Zomer deze schrijfster de doorbraak naar een groot publiek, want deze beide mooie, knap met elkaar verweven vertellingen verdienen veel lezers.
Frouke Arns, Rode Zomer. Roman, AMBO / Anthos, Amsterdam, 2026, hardback, 184 blz., ISBN: 9789026372490, € 22,99
[1] Zie: https://www.literairebakensnijmegen.nl/razzia-november-1942
