De Nederlandse schrijver Jeroen Brouwers overleed in mei 2022. Al bij zijn leven was de Stichting Jeroen Brouwers opgericht, die de literaire nalatenschap van de auteur beheert en zijn omvangrijke archief ontsluit voor wetenschappelijk onderzoek. Manuscripten, brieven en krantenknipsels worden beschreven en geordend. Daarnaast geeft deze stichting in samenwerking met uitgeverij Atlas het Cahier Jeroen Brouwers uit, waarvan onlangs – op 30 april, de geboortedag van de schrijver – de tweede editie werd gepresenteerd. Deze presentatie vond plaats in Nijmegen – niet toevallig want, zoals Brouwers in 1985 schreef: ‘Toch hebben zich in Nijmegen in de gauwigheid een paar zo belangrijke fragmenten uit mijn biografie afgespeeld, dat ze tot de huidige dag mijn leven zijn blijven beïnvloeden’. (blz. 103) Waarop de schrijver doelde, blijkt uit ‘Groetjes uit Nijmegen’ – de titel is uiteraard een toespeling op Groetjes uit Brussel (1969) van Brouwers –, de boeiende biografische bijdrage van neerlandicus en uitgever Marc Beerens aan dit cahier: in deze stad zette Brouwers de eerste schreden op het schrijverspad. Hij werkte er, overigens niet langer dan een jaar, voor De Gelderlander Pers, niet voor het dagblad De Gelderlander, maar voor de uiteenlopende vakbladen die deze uitgeverij daarnaast publiceerde. In deze tijd – Brouwers trad in 1961 in dienst bij De Gelderlander Pers – was de Nederlandse samenleving nog sterk verzuild, en De Gelderlander Pers plaatste zichzelf uitdrukkelijk binnen de katholieke zuil. Als tekstredacteur werkte Brouwers dan ook mee aan een periodieken als Salvo. Katholiek weekblad voor de Nederlandse strijdkrachten, en mogelijk ook De katholieke kruidenier. In eerstgenoemd blad publiceerde hij ook bijdragen onder eigen naam. Gestimuleerd door zijn collega Henk Jansen, zelf schrijvend onder de naam Henk van Gelre, publiceerde Brouwers in deze tijd zijn eerste literaire werk. Uit Nijmegen ook kwam – hoewel zij elkaar voor het eerste ontmoetten in Eindhoven – Nelleke Berns, die zijn (eerste) echtgenote zou worden. En tenslotte maakte hij in Nijmegen kennis met vormgever Karel Martens, met wie hij, toen hij in later jaren was verbonden aan uitgeverij Manteau in Brussel, veelvuldig en vruchtbaar zou samenwerken, zoals blijkt uit het uitvoerige interview dat Johan Vandenbroucke had met Martens.
Intrigerend naast deze beide ‘Nijmeegse’ bijdragen is ook de bijdrage van de Nijmeegse hoogleraar letterkunde Jos Joosten, die laat zien hoe in de roman Bezonken rood (1981) van Brouwers tal van vaak letterlijke citaten uit katholieke gebeden en uit de katholieke liturgie zijn verwerkt. Dit vraagt welhaast om een soortgelijke analyse van de andere romans en de verhalen van de auteur, niet in de laatste plaats ook omdat deze zich in zijn roman Het hout (2014) juist hard afzette tegen de katholieke kerk als instituut.
Naast bijdragen over Brouwers bevat het cahier ook werk van zijn hand: zijn brieven aan de schrijver Joost Zwagerman, met wie hij jarenlang correspondeerde. Het initiatief kwam van Zwagerman, die als nog jonge man met literaire ambities een brief richtte aan de auteur die hij bewonderde en van wie hij, enigszins tot zijn verbazing, nog een welwillend antwoord kreeg ook. Een analyse van hun correspondentie biedt Johan Vandenbroucke. Het cahier wordt gecomplementeerd door een stuk van Joris van Casteren die uitlegt waarom hij Jeroen Brouwers nooit ontmoette; een korte bijdrage van René Franken over de contacten tussen Brouwers en dichter Leonard Nolens; en herinneringen van schrijfster Mariska Hammerstein op wie Brouwers enige tijd verliefd was. Het Cahier Jeroen Brouwers bevat prachtige foto’s van Jeroen Brouwers van de hand van verschillende fotografen, en is bijzonder mooi vormgegeven, met ook tal van andere illustraties. Een aanrader voor iedereen die belangstelling heeft voor de Nederlandstalige literatuur vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw, en in het bijzonder voor liefhebbers van het werk van Brouwers – en een derde uitgave van het Cahier Jeroen Brouwers is al aangekondigd!
Roos Custers e.a. (red.), Cahier Jeroen Brouwers 2, Atlas Contact, Amsterdam, 2026, paperback, groot formaat, geïllustreerd, 128 blz., EAN 9789083474090, € 25,00
