Op 24 september 2026 zal in de Amerikaanse stad St. Louis een van de meest opmerkelijke zaligverklaringen plaatsvinden van de recente kerkgeschiedenis. Na een relatief korte procedure zal Mgr. Fulton Sheen (1895 – 1979), de voormalige bisschop van Rochester (bij New York), als zalige erkend worden omwille van zijn consequente en voorbeeldige uitoefening van de Christelijke deugden. Dat laatste is de gangbare formulering voor iemand die niet als martelaar de weg naar canonisering inzet.
Het opmerkelijke van deze zaligverklaring bestaat erin dat Fulton Sheen geen zalige is in de klassieke – en mogelijk wat romantische – betekenis van het woord als iemand wiens leven in het teken stond van een bijzonder diepgaande spiritualiteit of een tomeloze inzet voor de zwaksten in de samenleving. Integendeel: Sheen figureerde niet in de marge van de samenleving maar domineerde decennialang de Amerikaanse media. Zijn publieke optreden begon op verschillende radiozenders tussen 1930 en 1950 met de uitzendingen van The Catholic Hour, een programma dat op haar hoogtepunt een geschat publiek van 4 miljoen wekelijkse luisteraars bereikte. In de twee daaropvolgende decennia maakte hij quasi moeiteloos de overstap naar televisie. Vooral het programma Life is worth living was uitermate succesvol met tot 30 miljoen wekelijkse kijkers en leverde hem in 1952 zelfs een Emmy-Award op voor televisiepersoonlijkheid van het jaar. In de jaren ’60 breidde hij een vervolg aan zijn succes met de The Fulton Sheen Show, die weliswaar zijn naam droeg en in kleur werd opgenomen, maar in een snel seculariserende wereld beduidend minder weerklank vond.
Wie terugkijkt op het leven van Fulton Sheen zou zich bij dit alles de vraag kunnen stellen of deze immer piekfijn uitgedoste bisschop, die zich gemakkelijk voortbewoog in de hoogste kerkelijke en wereldlijke kringen, naar het evangeliewoord (Mt 6) zijn loon niet reeds op aarde heeft ontvangen. Het is een vraag die Fulton Sheen zich bij zijn leven ook herhaaldelijk heeft gesteld. Misschien is het meest verwonderlijke dat Sheen ondanks de vele wereldlijke verleidingen steeds Christus centraal bleef stellen in zijn leven. Zo maakte hij – ondanks zijn waanzinnig drukke agenda – elke dag een volledig uur vrij voor gebed. Een praktijk die hij Holy Hour noemde en vaak aan anderen heeft aanbevolen. Ook de talloze bekeringen die volgende uit zijn mediaoptredens schreef hij niet toe aan eigen verdienste, maar aan de werking van de Geest die hem als instrument gebruikte. Bij het in ontvangst nemen van de Emmy-Award stelde Sheen niet zichzelf centraal maar bedankte hij met een kwinkslag zijn vier tekstschrijvers: Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes. Belangrijk is ook dat de miljoenen dollars die hij aan giften ontving, zonder veel weerstand terugvloeiden naar de missiewerken waarvoor hij verantwoordelijk was of naar individuele hulpvragen van mensen die op hem beroep deden. Zijn grote ambitie tenslotte om op te klimmen naar een hoge positie binnen de Kerk – iets waar Sheen geen geheim van maakte – was ondergeschikt aan gehoorzaamheid aan diezelfde Kerk. Wanneer na een conflict met de machtige aartsbisschop van New York, Mgr. Spellman zijn televisiecarrière stopt en hij zijn kerkelijke carrière afsluit als bisschop in het eerder bescheiden Rochester, komt er dan ook geen enkele klacht over zijn lippen. De hele episode krijgt zelfs nauwelijks aandacht in zijn autobiografie en tussen de twee valt geen onvertogen woord.
Het is zeer de vraag of Fulton Sheen zichzelf als een kandidaat Heilige zou gezien hebben. Hij voldeed alvast wel aan het eerste en belangrijkste criterium van Heiligheid dat hij zich zeer bewust was van zijn kleinheid en zijn zonden. Maar zoals hij zelf stelde: het enige verschil tussen een zondaar en een heilige bestaat in hun houding tegenover hun zonden. Zowel Petrus als Judas keerden zich af van Christus. Maar Petrus keek terug terwijl bij Judas de band met God definitief verloren ging. In zijn boek over het priesterschap stelt hij met helder zelfinzicht dat de verleiding van de wereld sterk kan zijn wanneer een priester populair wordt doordat het werk hem roept tot het gebruik van massamedia, pers, televisie en radio. ‘Als we zoeken naar wat de wereld kan geven’, stelt Sheen in zijn typische stijl, ‘verliezen we het vermogen om te geven wat de wereld nodig heeft’.[1]
Het feit dat deze stap in de canonisatie wordt gezet, betekent alvast dat de kerk terecht van mening is dat Sheen ondanks zijn roem en bijhorende financiële welvaart toch steeds een bescheiden dienaar van Christus is gebleven. Een bescheiden dienaar weliswaar die inmiddels een eigen museum heeft en een praalgraf in de St. Mary’s Cathedral in Peoria (Illinois) waar hij tot priester werd gewijd. Voor zijn zaligverklaring door de Filipijnse Kardinaal Luis Tagle wordt zelfs uitgeweken naar The Dome at America’s center in St. Louis, waar honderdduizend gelovigen verwacht worden. Het is een sportstadion waar Johannes Paulus II in 1999 werd ontvangen en waar twee weken voordien nog de Australische megasterren van AC/DC hebben opgetreden.
Een korte levensschets
Fulton Sheen wordt op 8 mei 1895 geboren in het dorpje El Paso in de Amerikaanse staat Ilinois als kleinzoon van een Ierse immigrant. Zijn ouders bezitten een kleine winkel, maar verhuizen na een brand noodgedwongen naar een boerderij, waar de jonge Fulton gedurende zijn jeugd meehelpt met de zorg voor de dieren en het land. Zijn ouders komen in deze periode tot de conclusie dat hun zoon geen enkele aanleg heeft voor handenarbeid en Sheen zelf brengt het een levenslange afkeer voor het eten van kip bij, na het slachten van een onnoemelijk grote hoeveelheid van deze dieren.
Al op jonge leeftijd wordt Sheen misdienaar en na het doorlopen van diverse katholieke scholen en het seminarie wordt hij in 1919 tot priester gewijd. Na zijn universitaire studies komt er ook een Belgische connectie wanneer hij in 1923 aan de Katholieke Universiteit Leuven een doctoraat in de filosofie behaalt en laureaat wordt van de prestigieuze Kardinaal Mercierprijs. De geest van het neothomisme die in deze jaren door de faculteit waaide zal de volgende decennia een constante blijven in het werk van Fulton Sheen. Vanuit de natuurwet – het ingeboren beeld van het goede in elke mens – en de vrije wil, die de basis vormen voor het Neothomisme, zal hij elke mens die hij ontmoet benaderen als een persoon in wie het idee van het goede en een verlangen naar bekering aanwezig is. Ook zijn sterke wetenschappelijke basiskennis was een gevolg van het Thomistische idee van de redelijkheid die God in de schepping heeft gelegd. Kennis van de wereld en inzicht in God zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zijn studies rondt hij af in 1924 in Rome aan het Collegio Angelico.
De combinatie van een uitmuntende kennis van de theologie, een heldere en kritische blik op de wereld en een zeer groot retorisch vermogen zorgen ervoor dat Sheen na zijn terugkeer in America al snel opgemerkt wordt door de media. Hij schrijft columns en geeft lezingen en retraites doorheen het land en krijgt vanaf 1930 bekendheid bij een groot publiek met een wekelijkse bijdrage aan het radioprogramma The Catholic Hour, dat vooral onder zijn invloed immens populair wordt. Tot 1950 zal hij dit uitermate drukke programma combineren met doceren aan de Catholic University of America in Washington D. C.
Een nieuwe fase breekt aan wanneer Fulton Sheen in 1950 wordt benoemd tot nationaal directeur van de Society for the Propagation of the Faith (vandaag Missio), tot hulpbisschop van New York in 1951, en presentator wordt van het televisieprogramma Life is Worth Living (1952 – 1957) en The Fulton Sheen Program (1961-1968). Zijn laatste ambt binnen de kerk is een korte passage als bisschop van het industriestadje Rochester (1966-1969), maar hij blijft lezingen geven en boeken publiceren tot aan zijn dood in 1979. Zijn autobiografie, waarvan sommige delen gedicteerd zijn vanop zijn ziekenhuisbed, verschijnt een maand na zijn dood in januari 1980.
Dat Fulton Sheen ooit de weg zou inslaan richting een Heiligverklaring moet voor talloze mensen overduidelijk geweest zijn. Een internetenquête van The Daily Catholic[2] plaatste hem in 1999 op de vierde plaats in de top100 van katholieke figuren van de twintigste eeuw, na Johannes Paulus II, Moeder Theresa en Pater Pio. Het voor een zaligverklaring benodigde wonder kwam er alvast in 2010 toen een baby na een thuisbevalling in Peoria, 61 minuten lang moest worden gereanimeerd. De jongen ontving de naam James Fulton bij een nooddoop kort na de bevalling en zijn familie hield tijdens de behandeling niet op om in gebed bij Fulton Sheen om voorspraak te vragen. Hoewel de jongen een uur lang geen waarneembare hartslag had en dus medisch gesproken klinisch dood was, bleek achteraf dat hij hieraan geen enkele blijvende fysieke of mentale schade had overgehouden.
Fulton Sheen vandaag
Rond de persoon van Fulton Sheen is het nooit helemaal stil geworden, maar de opkomst van YouTube bij het begin van deze eeuw maakte veel van zijn oude opnames opnieuw beschikbaar voor een breed publiek. Visueel zijn deze opnames vandaag nog heel goed herkenbaar. De immer piekfijn uitgedoste bisschop – wiens decorum eigenlijk in zijn tijd al een weinig uit de mode was – wandelt al pratend door een decor vol boeken of schrijft als een welwillende leraar kernwoorden op een schoolbord (dat op magische wijze zichzelf reinigde buiten beeld en waarop hij steevast als eerste de afkorting JMJ – Jezus Maria Jozef – noteerde). Daarbij kijkt Sheen regelmatig met zijn expressief gezicht, indringende ogen en opgetrokken wenkbrauwen recht in de camera. Inhoudelijk wisselt hij elementaire theologie af met pastorale wenken en krachtige veroordelingen van onrecht en menselijke dwaasheid. Hoewel ze geïmproviseerd lijken, bereidde Fulton Sheen zijn optredens steeds zeer zorgvuldig voor. Hij schreef alles volledig uit en oefende de teksten op voorhand in verschillende talen in. Kort voor de opnames vernietigde hij evenwel steeds zijn teksten om een zo natuurlijk mogelijke uitstraling te verkrijgen.
De recente heropleving van de interesse in Fultons Sheen is evenwel niet het gevolg van de beschikbaarheid van deze volledige opnames. Het blijven tenslotte toespraken die voor de voortdurend geprikkelde menselijke geest van vandaag een eerder trage en onspectaculaire indruk maken. De manier waarop Fulton Sheen zijn toespraken en optredens opbouwde, maakt evenwel dat deze goed geschikt zijn om te verknippen in krachtige boodschappen van enkele seconden – zogenaamde ‘reels’. Het zijn net deze korte filmpjes die in het algoritme van talloze mensen opduiken wanneer ze sociale media gebruiken. Het maken en promoten van deze reels komt uit verschillende katholieke hoeken, maar niet in het minst uit de omgeving van bisschop Robert Barron die met zijn eigen podcasts en mediakanalen wereldwijd een grote populariteit geniet en die expliciet Sheen als een zijn grote voorbeelden noemt.[3] Het werk op het wereldwijde web van Barron – en in zijn zog tal van andere katholieke mediafiguren en influencers – mag zeker als een hedendaagse voortzetting gezien worden van dat van Fulton Sheen. Tegelijk slaagt niemand er vooralsnog in om net als Sheen significant uit de grenzen van een overwegend katholieke publiek te breken of zelfs maar in de buurt te komen van diens fenomenale aantallen kijkers en luisteraars.
Christus
Naast een schier eindeloze hoeveelheid geluids- en beeldopnames verschenen er ongeveer zestig boeken van de hand van Sheen. Het betreft een klein aantal erg gespecialiseerde filosofische werken die enkel in academische kringen nog enige relevantie hebben. Het grootste deel echter zijn bewerkingen en (her)uitgaves van de toespraken die hij gebracht heeft in de media. Een laatste belangrijke groep vormen een handvol boeiende thematische werken over onderwerpen als Maria (The World’s First Love, 1952), Christus (Life of Christ, 1958) of het priesterschap (The Priest is not His Own, 1963).
Een essentiële sleutel tot het verstaan van Fulton Sheen is de zelfgave van de Christus als een vrijwillige daad van liefde. Daarmee doorbreekt Sheen een louter legalistische voorstelling van de klassieke offertheologie, waarin de kruisdood van Christus zou kunnen worden gereduceerd tot het voldoen van een schuld om de mensheid te verlossen. Bij Sheen zijn offer en zelfgave juist onlosmakelijk met elkaar verbonden: de onschuldige Christus geeft zichzelf uit liefde en maakt zo van zijn gewelddadige dood een vrijwillig offer. Het is net dat laatste accent dat zijn theologie een modern aspect gaf, zonder dat hij daarmee de klassieke katholieke offertheologie loslaat. Dat neemt niet weg dat Sheen de kruisdood wel blijft verstaan als het beslissende verlossingsoffer. Het kruis was voor hem geen vermijdbare episode aan het einde van Jezus’ leven, maar het doel waarheen diens hele aardse bestaan vanaf het begin gericht was. In Life of Christ kan Sheen daarom zelfs zeggen dat bij Christus zijn dood als het ware vóór zijn leven kwam.
Het moderne van Sheen bestaat er enerzijds in dat hij de zelfgave van Christus ernstig neemt en waarschuwt voor een visie op (en dus een navolging van) de kruisdood als een offer zonder liefde. Anderzijds waarschuwt hij enigszins profetisch ook voor het omgekeerde. Hij voorzag dat voor de westerse mens steeds meer het eigen ego centraal zou stellen waardoor begrippen als persoonlijke schuld en zonde steeds meer betekenisloos zouden worden. Christus zal van het kruis worden losgemaakt door hem te reduceren tot een morele leraar en zijn kruisdood zal verworden tot een anekdote in plaats van het beslissende kantelpunt van de geschiedenis. Het is een evolutie waarover Sheen regelmatig zijn afgrijzen uitsprak omdat de kern van zijn offertheologie miste: zonder het offer van het kruis is er geen verrijzenis en geen verlossing en bijgevolg geen hoop. ‘If He had died in a bed, He might have been honored, but never as a Savior’.[4]
In het in 1958 verschenen boek Life of Christ interpreteert Sheen het leven van Christus in het licht van diens zelfgave. Omdat in de tweede helft van de vorige eeuw de deconstructie van de offertheologie zich onder een groot deel van gelovigen en theologen heeft doorgezet heeft dit prachtig afgeronde en goed leesbare boek vandaag aan relevantie gewonnen. De verdienste van het werk bestaat erin dat het geloofsinhouden waarmee vorige generaties radicaal hadden gebroken opnieuw onder woorden brengt, zonder daarbij te vervallen in onmenselijke rigiditeit of legalisme. Dat de evangeliën nauwelijks historisch materiaal zouden bevatten, dat wonderen vooral symbolisch zouden moeten worden verstaan, dat Jezus niet dé weg is maar slechts een weg toont, dat er in de eucharistie geen offer plaatsvindt maar slechts een herinnering wordt gevierd, dat Christus de kerk niet daadwerkelijk heeft gesticht of zelfs maar dat het zinloos is om de rozenkrans te bidden: het waren voor velen bevrijdende ideeën nadat zij waren opgegroeid in wat zij als een verstikkende machtskerk hadden ervaren.
Te weinig werd daarbij rekening gehouden met de volgende generatie. Heel wat jongeren die niet met de oude begrippen zijn opgegroeid en zich dus evenmin tegen die oude geloofstaal kunnen afzetten, kunnen met dit nieuwe geloof dat meer spiritualiteit dan inhoud heeft vaak weinig aanvangen. Fulton Sheen spreekt voor een deel van deze jongeren opnieuw woorden die leven geven. De ironie dat zijn wat traditioneel klinkende stem van weleer vandaag juist een profetische klank heeft, zou hem daarbij ongetwijfeld niet zijn ontgaan. Jammer genoeg zorgt deze onderbroken overdracht van geloofsinhouden en praktijken vandaag ook voor het gevaar dat conservatieve politici munt slaan uit de herwonnen populariteit van Sheen.
Maria
Uit het unieke karakter van Christus’ liefdesoffer volgt bij Fulton Sheen een diepe devotie tot Maria, voor wie hij niet aarzelt de term mede-verlosseres te gebruiken. In 2025 stelde het Dicasterie voor de Geloofsleer nog dat deze titel voor Maria niet geschikt is, omdat hij gelovigen kan verwarren over het fundamentele gegeven dat alle heil uitsluitend van Christus komt. Dat laatste is echter niet de betekenis die Sheen aan deze eretitel geeft. Hij verwijst veeleer naar het beeld van de maan: zoals de maan het licht van de zon weerspiegelt zonder iets van de zon toe te voegen of weg te nemen, zo neemt Maria op geheel afhankelijke wijze deel aan het verlossingswerk van Christus.
Toch gaat hij in zijn boek over Maria, met de veelzeggende titel The World’s Greatest Love (1955), nog een stap verder. Het heilswerk dat God van plan is door een menselijke natuur aan te nemen, kan pas een aanvang nemen wanneer Maria vrij en geïnformeerd instemt met de boodschap van de engel Gabriël: ‘Mij geschiede naar uw woord’ (Lc. 1,38). Haar ‘ja’ maakt met andere woorden de menswording en daarmee de aanvang van het heilswerk mogelijk. Tegelijk betekent dit dat haar toestemming ook een geheel eigen liefdesoffer is omdat zij als moeder het lijden van haar Zoon zal delen. Als moeder van Jezus is zij bovendien de enige die in letterlijke zin de instellingswoorden van de eucharistie zou kunnen uitspreken: ‘Dit is mijn lichaam’.
Evenveel nadruk legt Sheen op de bruiloft van Kana (Joh. 2), waar Maria aan Jezus vraagt te beginnen met zijn openbaar leven door water in wijn te veranderen. Daar geeft zij haar zoon aan de wereld en uiteindelijk zal Jezus haar vanaf het kruis als moeder toevertrouwen aan de apostel Johannes. Door het universeel mystiek moederschap dat zij ontvangt wordt Maria de moeder van allen die door Christus verlost zijn en tegelijk koningin van hen die Christus hebben verworpen. Zij beschermt tegen een abstracte Christus door de barmhartige middelares te worden voor allen die zich door schuld en schaamte niet rechtstreeks tot Christus durven wenden. Aan zijn moeder kan Jezus tenslotte niets weigeren.
Het Mariaboek van Fulton Sheen verscheen in een tijd waarin de angst voor een atoomoorlog de Amerikaanse samenleving in haar greep hield. De wereldoorlogen en de nieuwe dreiging van een totale vernietiging van de mensheid waren volgens hem het gevolg van het feit dat de mens de band met God had verbroken en terecht was gekomen in een materialistische wereld waarin atheïsme en tirannie heersten. Alleen een revolutie van het hart, waarin de devotie tot Maria Christus opnieuw in de mens geboren laat worden, kon volgens Sheen een volgende wereldbrand afwenden.
Vandaag hebben – na de relatief voorspoedige eeuwwisseling – klimaat- en andere crises bij veel jonge mensen opnieuw het gevoel versterkt dat de wereld op de drempel van een catastrofe staat. De boodschap van hoop van Sheen is een handelingsperspectief dat tegenover het gevoel van maatschappelijke en mondiale teloorgang staat. De mens blijft niet machteloos achter als een tandwiel in de machine van de geschiedenis, maar kan net als Christus en Maria zichzelf offeren en zo bijdragen aan vrede.[5]
Niet voor niets bezocht Fulton Sheen tijdens zijn leven dertig keer het heiligdom van Lourdes en tien keer dat van Fatima. Op zijn bisschopswapen van Rochester staat de spreuk Da per matrem me venire — ‘laat mij door de moeder tot U komen’. De spreuk is ontleend aan het Stabat Mater Dolorosa, de middeleeuwse hymne over Maria die onder het kruis deelt in het lijden van haar Zoon.
Communisme: kruis zonder Christus
Voor Fulton Sheen kan duurzame maatschappelijke verandering dus niet worden losgemaakt van persoonlijke bekering en de liefde tot Christus. Sociale hervorming is noodzakelijk, maar kan nooit persoonlijke verlossing en de transcendente bestemming van de mens vervangen. Daarom verzette hij zich sterk tegen een visie op het Christendom als een politiek project waarbij het Rijk Gods door mensen maakbaar zou zijn binnen de geschiedenis. Vanzelfsprekend niet omdat hij de waarde van een rechtvaardigere wereld niet inzag, maar wel om dat hij van mening is dat dit soort projecten noodgedwongen moet falen naarmate de verticale dimensie steeds meer uit het zicht verdwijnt. Het onvermijdelijke lijden dat elke mens moet doormaken krijgt zin wanneer het wordt verbonden met het lijden van Christus. Persoonlijke verlossing en eeuwig leven zijn alleen maar mogelijk voor wie bereid is deel te hebben aan het kruis.
Meest massief, aanhoudend en vernietigend is Fulton Sheen in zijn kritiek op het (Russisch) communisme. Het communisme slaagde erin de religie vervangen omdat bij het Russische volk wel God, maar niet de behoefte aan verlossing verdwenen was. Zo werd het universeel broederschap van mensen vervangen door het proletariaat, het offer werd geweld, het Rijk van God werd de klasseloze maatschappij en de plaats van God werd ingenomen door de dictator. Dat maakt het communisme noodgedwongen een atheïstisch project dat vijandig staat tegenover religie. In zijn typische stijl noemt Fulton Sheen het communisme dan ook een kruis zonder Christus: een offer zonder liefde dat enkel zinloos lijden en definitieve dood als vrucht kan dragen.
Overigens creëert het toenemende materialisme en individualisme in het Westen volgens Sheen dezelfde geestelijke voedingsbodem die andere volkeren fataal is geworden. Zijn kritiek betreft dus ook het ongelimiteerde kapitalisme dat als individueel egoïsme eveneens de weg kan effenen voor een rampzalige wereld zonder God. De sleutel tot het verstaan van zijn ideeën is dat het niet gaat over een betere samenleving op zich of om het najagen van individueel geluk, maar om verlossing. Net deze ideeën van lijden omwille van opstanding en zelfgave in liefde zorgen ervoor dat Sheen tot op vandaag niet kritiekloos voor een conservatieve of andere politieke agenda te spannen valt en daar zelfs uitermate kritisch tegenover zou staan. Helaas vraagt het maken van dit onderscheid een minimale kennis van en vaardigheid in religie die vandaag vaak ontbreekt.
Het valt bij dit laatste moeilijk te voorspellen of de katholieke kerk de zaligverklaring van Fulton Sheen zal aangrijpen om kritiek te leveren op de neoliberale koers die de Verenigde Staten al decennia voert en die in snel tempo het middenveld uitholt en velen in de armoede drijft. Paus Leo XIV verwees voorlopig enkel nog maar met enige melancholie naar de Fulton Sheen van zijn jeugd en diens bijzondere verdienste voor de kerk. Zeker is wel dat Sheen zelf kritisch zou staan tegenover een groot aantal van de ontwikkelingen in zijn land, getuige daarvan ook zijn kritiek op de volgens hem ongerechtvaardigde Vietnamoorlog.
Bij de start van het mediawerk van Fulton Sheen, bestond er in de Verenigde Staten een lange traditie van religieuze vrijheid die voor een groot deel was gebaseerd op antikatholiek wantrouwen tegenover vermeende ondemocratische inmenging in de nationale politiek vanuit het Vaticaan. Sheen slaagde erin om Amerika te overtuigen dat het de enige militaire en economische macht was die zich tegen totalitaire regimes kon verzetten en dat de vrijheid van religie daarvoor de noodzakelijke waarborg was. Katholicisme en (niet verabsoluteerd) patriottisme konden dus hand in hand gaan en het oude wantrouwen tegenover de katholieke kerk was tot voor enkele jaren grotendeels verdwenen. Ironisch genoeg zorgden enkele uitspraken over vrede en rechtvaardigheid van de eerste Amerikaanse Paus Leo XIV al enkele malen voor een heropleving van het oude wantrouwen tegenover het Vaticaan. In het huidige gepolitiseerde klimaat van de VS zal in ieder geval met een vergrootglas worden gekeken naar mogelijke kritische geluiden vanuit de kerk.
Psychoanalyse: Christus zonder kruis
Waar het communisme volgens Fulton Sheen een vals collectief en een kruis zonder Christus bood, was het Westen vatbaar voor een vals individualisme dat een Christus zonder kruis verkondigde: een verlossing die zonder lijden, zelfverloochening en offer kon worden verkregen. Vooral de Freudiaanse psychoanalyse vertoonde volgens hem kenmerken van een mens die zichzelf tot maatstaf maakt. Schuld wordt herleid tot psychologische complexen, waardoor ook de noodzaak van boete en vergeving uit beeld dreigt te verdwijnen. De psychoanalyse slaagt er misschien wel in om schuld te verklaren, maar kan volgens Sheen de mens nooit een afdoende antwoord geven op het diepe verlangen naar vergeving. De moderne mens beseft niet dat hij in een aantal gevallen beter geholpen kan worden door iemand die de morele orde vertegenwoordigt dan door een therapeut die persoonlijke verantwoordelijkheid ontkent. Net daarom beperkte Sheen zich in zijn mediawerk niet tot een rationele uiteenzetting van de wereld en het geloof. Hij vertrekt ook vaak vanuit de onrust, het verlangen en de ontevredenheid die hij in de mens vermoedt. Van daaruit probeert hij te laten zien dat het christendom niet alleen een systeem van waarheden biedt, maar een antwoord geeft op een verlangen dat geen enkele louter psychologische of politieke oplossing volledig kan bevredigen. Dat lijkt ons vandaag vanzelfsprekend, maar was voor een katholieke apologeet van zijn tijd opmerkelijk modern.
Besluit
Er is een enorm grote hoeveelheid aan teksten, geluidsfragmenten en beeldopnames van Fulton Sheen bewaard gebleven. Hoewel er wel wat overlappingen in het materiaal zijn, blijft het aantal onderwerpen dat door hem wordt behandeld erg divers. Het echte mirakel rond Sheen bestaat er daarom misschien wel in dat niets van deze ontzagwekkende hoeveelheid documenten zijn zaligverklaring in de weg heeft gestaan.
Christus stond centraal in het leven van Fulton Sheen en zonder Christus is weinig van wat hij schreef verstaanbaar. Vandaar ook dat deze korte tekst over zijn leven en werk van daaruit vertrekt. Niet voor niets draagt zijn autobiografie de titel Treasure in Clay waarbij hij zijn leven naar het beeld van Paulus vergelijkt met een aardewerken pot waarin hij even de meest kostbare schat heeft mogen bewaren. Zijn autobiografie valt voor hem dan ook volledig samen met die van het kruis: zijn priesterschap was een liefdesoffer en zijn leven en zijn daden beschouwde hij als bijzaak bij het mysterie van Christus barmhartige liefde.
Noodgedwongen zijn ook grote aspecten van zijn werk onbelicht gebleven. Zijn bijdrage aan Vaticanum II, bijvoorbeeld aan Ad Gentes, het decreet over de missionaire activiteit van de Kerk, zou een artikel op zich kunnen vullen. Even boeiende verhalen vormen zijn band met de Belgische koninklijke familie, zijn vriendschap met Johannes XXIII, zijn waardering voor het vrouwelijke in de kerk en zijn overtuiging dat de kerk ooit vrouwelijke diakens zal wijden of zijn visie op rechtvaardige oorlog. Maar elk van deze aspecten zou naar hetzelfde verwijzen: Fulton Sheen was door en door een kind van de twintigste eeuw én een kind van de levende God.
Reageren? Mail naar: Gert.vanlangendonck@uantwerpen.be
Gert Van Langendonck (°1976) studeerde Godsdienstwetenschappen aan de KU Leuven. Sinds 1999 is hij als Pastoraal Medewerker verbonden aan de Universiteit Antwerpen.
Bronnen
Boeken
Fulton J. Sheen, Life of Christ, Doublebay, New York, 2008, eerste paperback ed., 658 blz.
Fulton J. Sheen, Treasure in Clay. The Autobiography of Fulton J. Sheen, Doublebay, New York, 2008, eerste paperback ed., 390 blz.
Fulton J. Sheen en Allan J. Smith (red.), The Priest Is Not His Own & Calvary and the Mass: A Spiritual Guidbook to Becoming the Father God Has Called You to Be., Bishop Sheen Today, Brétighny-sur-Orge, 350 blz.
Fulton J. Sheen, Gij zijt gezegend onder de vrouwen, Zonnewende, Kortrijk, 1955, 302 blz.
Dit boek werd eerder besproken door Em. Janssen in Streven, j 9 (1955-1956), blz. 476. De recensent noemt Fulton Sheen: ‘… een theologisch geschoolde, een apostolisch machtige, een biddende met eeuwige waarden en een bekommerde om moderne noden’ maar drukt wel zijn spijt uit dat de oorspronkelijke titel The world’s First Love: Mary, Mother of God niet bewaard is gebleven.
Thomas C. Reeves, America’s Bishop. The Life and Times of Fulton J. Sheen, Encounter Book, San Francisco, 2001, 479 blz.
Artikelen
Irvin D.S. Winsboro en Michael Epple, ‘Religion, Culture, and the Cold War: Bishop Fulton J. Sheen and America’s Anti-Communist Crusade of the 1950s’, in The Historian, vol.71, nr. 2, Summer 2009, blz. 209-233.
Paul M. Dennis, ‘Bishop Fulton J. Sheen: America’s public critic of psychoanalysis, 1947-1957’, in Journal of the History of the Behavioral Sciences 56, nr.1 (2020), 36-51.
Media
The Catholic University of America, New Evangelization Pioneer – Archbishop Fulton J. Sheen: Audio Recordings, Fulton J. Sheen Collection, Washington, D.C.
FultonSheen.com, Fulton Sheen Videos & Audio Talks: Full Collection Archive, 2026.
Fulton Sheen Archive, YouTube Channel, 2026.
Bishop Fulton Sheen Remastered, Bishop Fulton J. Sheen Audio Team, Spotify, 2024–2026.
[1] Fulton J. Sheen & Allan J. Smith (ed.), The Priest is not his Own, blz. 41.
[2] https://www.dailycatholic.org/issue/99Dec/dec13dc1.htm
[3] https://www.youtube.com/watch?v=hO64rqxpxqU&t=45s
[4] Fulton J. Sheen, Life of Christ, blz. 314.
[5] Fulton J. Sheen, Gij zijt gezegend …, blz. 298.
