Al jarenlang ben ik actief betrokken bij hervormingsbewegingen in de katholieke kerk, die pleiten voor een kerk die mannen en vrouwen als gelijken aanvaardt, die niet wordt geleid door een autoritair old-boys netwerk, en die de LHGTBI+ steunt. Ook publiceer en spreek ik over de gevaren van rigide fundamentalisme, en ben ik voorstander van een historisch-kritische interpretatie van de Heilige Schrift.
Dit gezegd hebbende, gaat mijn aandacht deze keer uit naar de behoefte aan spiritualiteit.
Sommige mensen stellen spiritualiteit op een lijn met godsdienst, maar de twee verschillen. Godsdienst is het middel, niet de boodschap. Gezonde godsdienst bevordert de spiritualiteit, maar dat gebeurt niet altijd. Veel hedendaagse mensen, bijvoorbeeld mensen zonder band met een georganiseerde religie, voelen zich niet goed bij de geïnstutionaliseerde godsdienst, en verkondigen dat zij ‘spiritueel maar niet godsdienstig’ zijn. Mensen die hongeren en dorsten naar spiritualiteit zoeken naar bevredigende en stevige voeding. Te vaak, in veel kerken, vinden zij de voorraadkasten leeg en het voedsel twijfelachtig.
In de loop der jaren ging een aantal vrienden en voormalige studenten op pelgrimage naar het reliekschrijn van de apostel Jacobus in de kathedraal van Santiago de Compostella in noordwest Spanje. Daar vonden zij een bevredigende zin voor spiritualiteit die hun levens veranderde. Maar veel mensen kunnen het echt dichter bij huis doen.
In hoofdstuk 7 van het Evangelie van Johannes roept Jezus uit: ‘Als iemand dorst heeft, hij kome tot Mij; wie in Mij gelooft, hij drinke!’. (Johannes, 7:37-38) De uitroep van Jezus is belangrijk. Mensen dorsten naar meer. Dorsten naar gerechtigheid, naar waarheid, en naar mededogen. Zij dorsten naar het Goddelijke.
Spiritualiteit verbindt mensen met het Goddelijke. Met de diepte van de Werkelijkheid. Zij biedt vrede en harmonie in onze levens. Spiritualiteit reikt naar het wezen van waar het christendom om draait. Spiritualiteit is niet iets dat bovenop ons christelijke leven wordt toegevoegd.
Spiritualiteit zou onze manier van leven moeten zijn: in geleefd bewustzijn van de Goddelijke Aanwezigheid: het heilige, de grond van het bestaan, Immanuel, God met ons. Er zijn vele manieren om de diepte van de Werkelijkheid te omschrijven, net zoals er veel manieren zijn om te omschrijven wat het betekent iemand lief te hebben, en door iemand geliefd te worden. Sommige van de oudere beelden van God zouden hedendaagse mensen niet langer kunnen aanspreken; maar God heeft ons niet verlaten. We moeten eenvoudig nadenken over betere manieren om onze ervaring van het Goddelijke te conceptualiseren en te verwoorden.
Ik herinner mij nog de opmerking van Dag Hammarskjold (1901-1961), de voormalige Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties: ‘God sterft niet op de dag dat wij ophouden te geloven in een persoonlijke godheid, maar wij sterven op de dag dat onze levens niet langer worden verlicht door de constante schittering, dagelijks vernieuwd, van een wonder waarvan de bron alle denken te boven gaat’.
Zoals ik eerder heb benadrukt, maar opnieuw benadruk: onze geloofsgemeenschappen zouden – net zoals onze scholen, studiegroepen, parochies – centra van excellentie moeten zijn waar mensen moedig spreken over hun bewustzijn van de Goddelijke Aanwezigheid door gedeelde persoonlijke geloofsverhalen, door toneel, muziek en kunst. En door diep nadenken. We zouden de vragenstellers en de zoekers moeten uitnodigen en verwelkomen. We moeten luisteren naar jonge mensen aan het begin van hun volwassen leven, en naar oudere mensen, die staan voor veranderingen in hun levens.
Maar mensen zijn veel te vaak druk, en negeren wat echt belangrijk is in hun levens. Mijn oude vriend pater Richard Rohr (ook geboren in 1943) zei het heel goed in zijn boek Breathing Under Water:
Christenen zijn gewoonlijk oprechte en goedbedoelende mensen tot je raakt aan echte kwesties rond het ego, zeggenschap, geld, plezier en veiligheid. Dan zijn ze geneigd net zo te zijn als ieder ander. Vaak geven zij een namaakversie van het Evangelie, een hapklare godsdienst, zonder enige diepe verandering van het zelf; en het resultaat was de spirituele ramp van ‘christelijke’ landen die net zo gericht zijn op consumptie, trots, oorlogszuchtig, racistisch, klassenbewust en verslavend als ieder ander – en vaak nog meer.
Ongeacht onze plaats op de levensweg herinnert het Evangelie ons eraan dat God leeft en alle vrouwen en mannen vergezelt: alle rassen, alle nationaliteiten. Mattheus 25 is heel duidelijk: ‘Heer, wanneer hebben wij U hongerig gezien en U te eten gegeven, of dorstig en U te drinken gegeven? En wanneer zagen wij U als vreemdeling en hebben U opgenomen, of naakt en hebben U gekleed? En wanneer zagen we U ziek of in de gevangenis en zijn U komen bezoeken? De Koning zal hun ten antwoord geven: Voorwaar, Ik zeg u: al wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeders hebt gij voor Mij gedaan’.
Christelijke spiritualiteit is toegewijd aan het zoeken naar waarheid binnen een gezond multicultureel en multireligieus pluralisme. Het omvat zowel intellectueel onderzoek als persoonlijke introspectie om feiten van onjuistheden te onderscheiden en om de eigen overtuigingen te begrijpen.
Wat te doen:
- Persoonlijke spirituele praktijken ontwikkelen. Zich bezighouden met dagelijkse overdenking, tijd vinden om te mediteren of te bidden om de eigen gedachten en gevoelens te begrijpen.
- Aandachtigheid beoefenen, spirituele ervaringen in het eigen leven ontdekken.
- Tot gewoonte maken, de goede dingen in het eigen leven te waarderen om gevoelens van hoop en vriendelijkheid te bevorderen.
- Een zin voor richting ontwikkelen door na te denken over de zin van het leven, en over wat je denkt dat goed en fout is. En dan daarnaar handelen.
(vertaling: Herman Simissen)
Reageren? Mail naar jadleuven@gmail.com
John Alonzo Dick (*1943) bekleedde als derde the Chair for the Study of Religion and Values in American Society aan de KU Leuven. Hij is voormalig academisch decaan van het American College van de KU Leuven en hoogleraar. Hij publiceerde onder meer samen met K. Schelkens en J. Mettepenningen A Aggiornamento? Catholicism from Gregory XVI to Benedict XVI (Brill, Leiden en Boston, 2013). Recent verscheen zijn biografie Jean Jadot: Paul’s Man in Washington (Another Voice Publications 2021), over de Belgische bisschop Jean Jadot, van 1973 tot 1980 Apostolisch Afgevaardigde in de Verenigde Staten. In juni 2025 verscheen zijn boek Another Voice. Contemporary Theological & Ethical Reflections.
