Deze keer voel ik een sterke behoefte opnieuw terug te komen met ernstige overdenkingen van autoritarisme in een hedendaagse vorm. Veel geleerden merken op dat we tegenwoordig wereldwijd een strijdbaar autoritarisme meemaken waardoor democratische instellingen worden beproefd en uitgehold.
Autoritarisme heeft me altijd gestoord omdat het mensen gebruikt en misbruikt. Het vernietigt de menselijke vrijheid om te denken, handelen en leven. Het manipuleert mensen en vernietigt vaak ‘ongewensten’.
De historische Jezus benadrukte dat menselijke grootheid rust op mededogen en dienstbaarheid. Zijn levensverhaal en leven werden gebruikt om mensen te motiveren en te leiden, te helen, steunen, en op te roepen tot bekering. Sommige zelfverklaarde ‘christelijke leiders’ van nu begrijpen die boodschap nog altijd niet.
In het hedendaagse politieke en godsdienstige leven worden we geconfronteerd met een sluipend virus van autoritarisme dat probeert te overheersen en beheersen – en vaak te verdrijven en te vernietigen. Een zeer ongezond soort leiderschap. Eerlijkheid en integriteit worden vervangen door zelfzuchtig bedrog en oneerlijkheid.
Enkele symptomen van hedendaags autoritarisme zijn:
1 Aanhoudende pogingen de media, met uitzondering van Fox News, te intimideren en in diskrediet te brengen. Het onderscheid tussen informatie en misinformatie verdwijnt.
2 De waarheid wordt fake news… en het echte fake news wordt het te aanvaarden werkelijke nieuws. Zoals George Orwell (1903-1950) jaren geleden voorspelde: ‘Oorlog is vrede. Vrijheid is slavernij. Onwetendheid is kracht.’
3 Surveillance door de politie en geweld tegen ideologische ‘vijanden’ worden aanvaard als hedendaagse noodzaak voor de openbare veiligheid.
4 Buitenlanders worden gearresteerd, gezinnen uit elkaar getrokken, en kinderen en volwassenen worden voor onbepaalde tijd opgesloten in legerkampen. Momenteel maakt de staat plannen om in Utah, aan de rand van Salt Lake City, maar liefst 1300 daklozen onder te brengen in wat aanhangers een ‘dienstencampus’ noemen.
Autoritaire ‘leiders’ kunnen alleen maar slagen omdat autoritaire aanhangers voor hen applaudisseren en hen steunen. Veel meer dan de gemiddelde mens, gaan autoritaire aanhangers door het leven met een beperkt denken. Hun redeneringen zijn vaak slordig, en rusten op vooroordelen en een krachtig dogmatisme, dat bewijs en logica verwerpt.
Dus wat te doen?
We moeten om te beginnen erkennen dat autoritaire aanhangers bijzonder ongevoelig zijn voor verandering. Hoe meer we te weten komen over autoritarisme, des te meer beseffen we hoe moeilijk het zal zijn mensen te bereiken die verbeten agressief en sterk defensief zijn.
We moeten opvoeden, en een evenwichtige opvoeding bevorderen die echte informatie doorgeeft, mensen vertelt waar de juiste informatie is te vinden, en mensen de vaardigheden biedt om goed geïnformeerde kritische denkers te zijn.
Onze christelijke gemeenschappen moeten meer dan ooit meelevende en ondersteunende groepen zijn voor multiculturele, multi-etnische en alle genders omvattende broeders en zusters.
We moeten ons moedig uitspreken, en anderen helpen zich moedig uit te spreken. Als iets verkeerd is of onwaar, hebben we mensen nodig die krachtig en duidelijk zeggen dat het verkeerd of onwaar is.
Degenen die zich moedig uitspreken hebben de krachtige steun nodig van vrienden om hen heen. Alleen optreden wordt steeds moeilijker, zo niet onmogelijk in onze digitale wereld.
We moeten bovendien op onze hoede zijn dat we polarisatie en kwaadaardige partijpolitiek niet bevorderen. We moeten leren hoe we samenwerken voor het algemeen belang. Zoals Jezus zegt in Matteüs (12): ‘Elk rijk dat innerlijk verdeeld is, vervalt tot een woestenij; en geen stad of huis, in zichzelf verdeeld, houdt stand’.
(vertaling: Herman Simissen)
Reageren? Mail naar jadleuven@gmail.com
John Alonzo Dick (*1943) bekleedde als derde the Chair for the Study of Religion and Values in American Society aan de KU Leuven. Hij is voormalig academisch decaan van het American College van de KU Leuven en hoogleraar. Hij publiceerde onder meer samen met K. Schelkens en J. Mettepenningen A Aggiornamento? Catholicism from Gregory XVI to Benedict XVI (Brill, Leiden en Boston, 2013). Recent verscheen zijn biografie Jean Jadot: Paul’s Man in Washington (Another Voice Publications 2021), over de Belgische bisschop Jean Jadot, van 1973 tot 1980 Apostolisch Afgevaardigde in de Verenigde Staten. In juni 2025 verscheen zijn boek Another Voice. Contemporary Theological & Ethical Reflections.
