De genade van Sorrentino
De film La Grazia (2025) speelt zich af tijdens het zogenaamde semestre bianco, de laatste zes maanden van de ambtstermijn van een Italiaanse president. President Mariano De Santis (gespeeld door Tone Servillo), een bejubeld jurist en voormalig rechter, staat bekend als een voorzichtig beleidsman die iedere vorm van opschudding vermijdt. Hierdoor groeide hij uit tot een baken van stabiliteit in de vaak woelige Italiaanse politieke scene. Om deze reden wordt door waarnemers dan ook verwacht dat hij een voorliggend wetsontwerp voor de legalisatie van euthanasie niet meer zal ondertekenen en deze beslissing aan zijn opvolger zal overlaten.
De dochter van De Santis (gespeeld door Anna Ferzetti), tevens een van zijn adviseurs, pleit ervoor het wetsontwerp te ondertekenen, maar de president blijft zijn weifelende zelf. Hij luistert geduldig naar zijn dochter, de eerste minister en andere raadgevers. Hij gaat zelfs te rade bij de paus (gespeeld door Rufin Doh Zeyenouin). Toch schuift hij de beslissing voor zich uit. De Santis is meer bezig met een oud, persoonlijk zeer. Met wie ging zijn overleden vrouw veertig jaar geleden vreemd? Ondanks een verder gelukkig huwelijk, kan De Santis zich niet over deze misstap heen zetten. Het maakt hem wantrouwig naar zijn jeugdvriend en huidig minister van Justitie, Ugo Romani (gespeeld door Massimo Venturiello), die openlijk kandideert om hem op te volgen. Het maakt hem vijandig naar zijn kleurrijke vriendin, Coco Valori (gespeeld door Milvia Marigliano), die als enige het antwoord op zijn vraag kent.
De worsteling van De Santis met het verleden lijkt op het eerste gezicht het onvermogen van een enggeestige man om het verleden los te laten. Het gaat echter over een diepgewortelde levenshouding. De oud-rechter wil alle feiten kennen, zodat hij een rechtvaardig oordeel kan uitspreken. Het ergert hem dat een deel van de werkelijkheid voor hem ontsloten blijft. Het maakt tegelijk duidelijk waarom De Santis niet weet wat te doen met het wetsontwerp omtrent euthanasie. Het levenseinde gaat voorbij aan rationele feiten, maar leidt naar het domein van geloof en hoop. Het betreft een mysterie dat zich aan het intellect onttrekt. Daarom is het ook niet aan hem om te oordelen, drukt de paus hem fijntjes op het hart; een raadgeving die evengoed opgaat voor het mysterie van de liefde.
Op subtiele wijze speelt Sorrentino in La Grazia met het oude, christelijke spanningsveld tussen de Wet en de Liefde (vgl. 2 Kor. 3:6). Welk van beiden schenkt het leven? Voor de jurist De Santis is het de wet, die leven en samenleven mogelijk maakt. Alleen beseft de afscheidnemende president langzaamaan dat het leven zelf zich vaak buiten de formele krijtlijnen van de wet ophoudt. De Santis ervaart dit, wanneer de Litouwse ambassadeur het protocol breekt en ongegeneerd met hem flirt. Hij omarmt het, wanneer hij geniet van een stiekeme sigaret op het dak van de presidentiële ambtswoning.
‘Van wie zijn onze dagen?’ De Santis’ dochter werpt het hem voor de voeten tijdens een zoveelste discussie over het wetsontwerp omtrent euthanasie. Voor iemand die leefde voor de dienstbaarheid, valt het De Santis moeilijk om de eigen persoon centraal te plaatsen. Toch roert er zich iets in hem. Nu het einde van zijn ambt in zicht komt en De Santis loskomt van zijn publieke rol, begint hij zijn leven steeds meer in eigen handen te nemen. Door zijn juridische expertise een laatste keer aan te wenden, weet hij zijn gram op Ugo Romani te halen en hem van het presidentschap te houden. Hij geeft een openhartig interview aan Vogue, wars van enige politieke communicatiestrategie, en eet de ongezonde pizza die hem zo lang verboden werd. De Santis laat zich niet langer het leven voorschrijven en wil het ook niet langer aan anderen voorschrijven. Tot verbazing van allen ondertekent hij het wetsvoorstel omtrent euthanasie voor zijn afscheid.
La Grazia is een prachtige verfilming van existentiële twijfel en groei. In zijn gekende stijl toont Sorrentino de innerlijke zielenroerselen van zijn personages met behulp van visueel gedreven scenes, terwijl op de achtergrond vaak contrapuntische muziek klinkt. Een kunst die hij tot in de vingers beheerst, zoals hij al bewees in The Young Pope (2016) en The New Pope (2020). De scene waar De Santis de hulpeloze president van Portugal gadeslaat, terwijl deze worstelt met de elementen is een esthetische parel. Net als de scene waar De Santis een geëmotioneerde Italiaanse astronaut bestudeert die tevergeefs wacht op een gesprek met zijn president. Tijdens de scenes waar De Santis al mijmerend op het dak van de presidentiële ambtswoning zijn sigaret rookt, voel je als kijker de last die op zijn schouders ligt. Hierdoor ervaar je ook iets van de bevrijding die De Santis ervaart, eens hij het presidentieel paleis buiten wandelt en zijn publieke persona achter zich laat. En word je als kijker deelgenoot van de genade die De Santis overkomt.
